Domateste erken yanıklık nasıl anlaşılır?
- Alt yapraklarda 0,5–1 cm, koyu kahverengi-siyah, köşeli-yuvarlak lekeler; lekenin içinde nişan tahtası gibi iç içe halkalar (konsantrik halka) ve çevresinde sarı hale.
- Lekeler birleşince yaprak sararıp dökülür, bitki aşağıdan yukarı çıplaklaşır.
- Gövdede koyu, uzunca, halkalı lekeler; fidede kök boğazı çürüklüğü.
- Meyvede sap çukurunda koyu, deri gibi, halkalı, çökük leke; üzeri kadife gibi siyah küf.
Bu belirtiyi görürseniz
Benzer görünen bir belirti başka bir hastalıktan, besin eksikliğinden, sudan, soğuktan ya da ilaç ve gübre yanıklığından da kaynaklanabilir. Kesin tanı için ziraat mühendisine ya da il ve ilçe tarım ve orman müdürlüklerine başvurun; gerekirse laboratuvar analizi yaptırın.
Mücadelede Bakanlıkça ruhsatlandırılmış bitki koruma ürünlerini etiketine uygun kullanın. Belirtinin fotoğrafını WhatsApp'tan gönderirseniz ziraat mühendisimiz ön değerlendirme yapar.
Bacillus ile yapılmış bilimsel çalışmalar
Domateste B. velezensis (amyloliquefaciens grubu) endofitleri tohum + fide daldırma + yaprak uygulamasıyla serada hastalığı %71–76, tarlada %29–33 azaltıp verimi 1,06–1,88 kat artırmıştır. B. subtilis saksıda hastalığı %80'e kadar bastırmış, fidede büyüme hormonlarını ve savunma enzimlerini artırmıştır. Etki fengisin/iturin gibi lipopeptitler, uçucu bileşikler, hücre duvarı parçalayan enzimler ve ISR ile sağlanır.
Sonuçlar çalışmalarda kullanılan suşa, bitkiye ve deney koşuluna aittir; Proverim için hastalık önleme ya da tedavi beyanı değildir.
Endofitler laboratuvarda A. solani'yi ikili kültürde %44,4–55,6, uçucu bileşiklerle %37,5–87,5 engelledi; tohum + fide daldırma + yaprak püskürtme kombinasyonu serada erken yanıklığı %70,95–76,12, tarlada hastalık indeksini %28,92–32,52 azalttı ve bitki başına meyve verimini 1,06–1,88 kat artırdı (değerler test edilen tüm endofitlerin aralığıdır).
Mekanizma: Lipopeptitler ve uçucu organik bileşikler (antibiyoz), endofitik kolonizasyon, büyüme teşviki, ISR
Yeşil atık biyokömürü içeren ortamda B. subtilis ile birlikte erken yanıklık hastalığı %80'e kadar bastırıldı; B. subtilis laboratuvarda A. solani misel gelişimini %55,75 ile en yüksek oranda engelledi; bitki büyümesi ve fizyolojik değerler arttı.
Mekanizma: Antibiyoz (misel engelleme), bitki büyümesini teşvik, ISR
OTPB1 laboratuvarda A. solani ve Phytophthora infestans misel gelişimini engelledi; fidelerde kök-gövde gelişimi, yaprak alanı ve fide canlılık indeksi belirgin arttı; köklerde IAA ve GA3 düzeyleri kontrole göre %29–68 aralığında (OTPB1 veya Trichoderma OTPB3 uygulamasında) yükseldi; peroksidaz, PPO ve SOD gibi savunma enzimleri arttı.
Mekanizma: Antibiyoz; büyüme hormonları (IAA, GA3) artışı; savunma enzimleriyle ISR
XJ5'in hücresiz kültür süzüntüsü A. solani gelişimini %82,3 engelledi; ham protein özütü konidi çimlenmesini durdurdu ve misel yapısını bozdu; genomda 13 ikincil metabolit gen kümesi ve 127 hidrolaz geni bulundu.
Mekanizma: Antifungal ikincil metabolitler ve hidrolitik enzimler; mantarda kitin ve mannoz sentezi genlerinin baskılanması
ZD01 fermantasyon sıvısı serada A. solani'nin hastalık yapma gücünü güçlü biçimde düşürdü; ana etken maddenin fengisin olduğu, hücre duvarı ve zarını bozduğu gösterildi. Aynı suşun uçucu bileşikleri misel gelişimini %50,1 azalttı ve patates yaprağında leke alanını 5,2 cm²'den 0,8 cm²'ye indirdi.
Mekanizma: Fengisin (hücre zarı geçirgenliğini bozma), uçucu organik bileşikler
Sık sorulan sorular
Domateste erken yanıklık belirtileri nelerdir?
Alt yapraklarda 0,5–1 cm, koyu kahverengi-siyah, köşeli-yuvarlak lekeler; lekenin içinde nişan tahtası gibi iç içe halkalar (konsantrik halka) ve çevresinde sarı hale. Lekeler birleşince yaprak sararıp dökülür, bitki aşağıdan yukarı çıplaklaşır. Gövdede koyu, uzunca, halkalı lekeler; fidede kök boğazı çürüklüğü.
Domateste erken yanıklık neden olur?
Etmeni Alternaria solani (domates/patates), Alternaria linariae (syn. A. tomatophila) (mantar). Erken yanıklık Alternaria solani (ve A. linariae) mantarının yaptığı, önce yaşlı alt yapraklarda başlayan, iç içe halkalı (hedef tahtası gibi) kahverengi lekelerle tanınan bir hastalıktır. Lekelerin çevresi sararır, yapraklar dökülür; gövdede kök boğazı çürüklüğü, meyvede sap dibinde çökük siyah lekeler görülebilir.
Bacillus ile domateste erken yanıklık üzerine yapılmış çalışma var mı?
Evet. Domateste B. velezensis (amyloliquefaciens grubu) endofitleri tohum + fide daldırma + yaprak uygulamasıyla serada hastalığı %71–76, tarlada %29–33 azaltıp verimi 1,06–1,88 kat artırmıştır. B. subtilis saksıda hastalığı %80'e kadar bastırmış, fidede büyüme hormonlarını ve savunma enzimlerini artırmıştır. Sonuçlar çalışmadaki suşa ve koşullara aittir.
Bitkimdeki hastalığı nasıl teşhis ettirebilirim?
Bu sayfa bir tanı aracı değildir. Tanı için ziraat mühendisine ya da il ve ilçe tarım ve orman müdürlüklerine başvurun. Belirtinin fotoğrafını WhatsApp'tan gönderirseniz ziraat mühendisimiz ön değerlendirme yapar.
